Vertaler bij de huisarts of in het ziekenhuis

Waar het voor is, en waarvoor niet

In een vertaalsessie verschijnt alles wat de arts zegt op het scherm als twee tekstballonnen — wat er gezegd is, en de vertaling — kort nadat de arts pauzeert. Ben jij aan de beurt, dan wissel je de twee talen om en verschijnt je antwoord in de taal van de arts. De taalkiezer biedt honderden talen, dus een Poolstalige vader bij de huisarts in Rotterdam is net zo goed mogelijk als Nederlands en Engels.

Wat het oplevert, is een machinevertaling van wat er gezegd is, meer niet. De app is geen gecertificeerde medische tolk, en niets wat hij laat zien is medisch advies. Gebruik hem om het gesprek te volgen en begrepen te worden, en laat de medische beslissingen waar ze horen: bij de arts, en bij de patiënt.

Wanneer je om een professionele tolk vraagt

Sommige momenten bij de dokter zijn te belangrijk voor een vertaling die niemand in de kamer kan controleren. Veel ziekenhuizen en praktijken kunnen een tolk regelen, ter plekke of via de telefoon. Vraag bij het maken van de afspraak of dat kan, en nog eens bij de balie; het is niet overal vanzelfsprekend, dus vraag het op tijd. Op deze momenten sta je erop:

• Toestemmingsformulieren, en alles wat je moet ondertekenen.
• Een diagnose, uitslagen, of een gesprek over een ernstige of langdurige aandoening.
• Kiezen tussen behandelingen, of de voorbereiding op een operatie of narcose.
• Psychische klachten, en alles waarbij de precieze woorden de betekenis dragen.
• Een patiënt die de vertaling zelf niet kan controleren — een jong kind, of een ouder die in de war of erg ziek is.
• Een noodgeval. Bel eerst het alarmnummer (in heel Europa 112); besteed de eerste minuten niet aan het instellen van een app.

Instellen voordat je naar binnen gaat

Doe het in de wachtkamer, niet terwijl de arts op je wacht. De knop Vertalen zet vertalen aan; alleen het sjabloon Vertaling kiezen doet dat niet.

1. Tik op Vertalen, de knop met de wereldbol, en zet in het venster Vertaling ‘Vertaal chat en livesessie’ aan.
2. Zet Van op de taal van de arts, of op Automatische detectie, en Naar op de taal van wie het moet begrijpen — jijzelf, of je vader of moeder.
3. Tik op Starten (Sessie starten op iPad en Mac) als je binnen wordt geroepen, voordat de arts begint te praten.
4. Om te antwoorden open je Vertalen en wissel je Van en Naar om, je antwoordt, en daarna wissel je ze terug. Staat Van op Automatische detectie, dan verander je alleen Naar.
5. Tik op Beëindigen als het consult voorbij is, of vóór elk deel dat je liever niet via de cloud laat lopen.

In de spreekkamer: de telefoon, en wat je als eerste zegt

Vertel het de arts aan het begin, voordat de sessie loopt: je gebruikt een AI-vertaalapp, die luistert naar het gesprek, en het geluid wordt verwerkt door een clouddienst. Een zorgverlener hoort te weten hoe zijn woorden bij je aankomen, en sommigen bieden op dat moment een tolk aan. Neem dat aan.

Leg de telefoon op het bureau tussen jullie in, scherm omhoog, waar jullie allebei kunnen meelezen; de arts ziet dan ook jouw kant van het gesprek, en merkt eerder als er iets verkeerd uitkwam. Vraag de arts in korte zinnen te praten, pauzes te laten en elk belangrijk getal op te schrijven.

Een livesessie stopt zodra de app naar de achtergrond gaat of het scherm vergrendelt. Een onderzoek kan even duren terwijl de telefoon ergens ligt, dus stel vooraf Automatische vergrendeling langer in, in Instellingen op de iPhone onder Beeldscherm en helderheid, en houd hem bij een lange ziekenhuisafspraak aan de lader. Moet je iets opzoeken in een andere app, reken er dan op dat je daarna opnieuw op Starten tikt.

Bereid thuis de woorden voor die ertoe doen

De nuttigste vertaling kun je vóór de afspraak voorbereiden. Schrijf in je eigen taal op wat de arts moet weten. Ben je aan de beurt, zet Van dan op jouw taal en typ of plak het in ‘Vraag AI of plak context…’: getypte tekst wordt vertaald zoals spraak, en de arts leest de vertaling in plaats van te wachten tot jij de woorden vindt. Een handig lijstje bevat:

• Welke klachten je hebt, wanneer ze begonnen en wat ze beter of erger maakt.
• Medicijnen die je vast gebruikt, met de dosering.
• Allergieën, en eerdere operaties of aandoeningen.
• De vragen waarop je een antwoord wilt voordat je weggaat.

Controleer het, en schrijf het op

Namen van medicijnen, doseringen en getallen zijn het zwakke punt van live vertalen, en bij de dokter zijn ze juist het belangrijkst. Een snel uitgesproken dosis kan verkeerd verstaan worden voordat hij überhaupt vertaald wordt. Neem de verpakking mee van medicijnen die je gebruikt: merknamen verschillen per land, en de werkzame stof op het doosje herkent een arts elders eerder.

Zeg voordat je weggaat terug wat je begrepen hebt — ‘Dus twee tabletten per dag, tien dagen lang, en terugkomen als de koorts langer dan drie dagen aanhoudt?’ — en laat de arts de vertaling lezen en bevestigen of verbeteren. Vraag het recept en de instructies op papier; een uitgeprint blad is meer waard dan een scherm dat je later verkeerd kunt lezen.

Wil je een zin bewaren, selecteer dan de tekst in de tekstballon en kopieer hem met het systeemmenu naar je eigen notities. De sessie wordt op het apparaat bewaard; een export- of deelknop is er niet.

Gezondheidsgegevens zijn gevoelig

Wat er bij de dokter gezegd wordt, is zo ongeveer de meest persoonlijke informatie die er is, en tijdens een cloudsessie verlaat het de kamer: het geluid gaat van je apparaat rechtstreeks naar de Realtime API van OpenAI, die het transcript en de vertaling maakt, en getypte tekst gaat op dezelfde manier. Daarna wordt de sessie op je apparaat bewaard, zonder cloudsynchronisatie. De servers van Arte Soft ontvangen nooit het geluid, de transcripten of de vertalingen.

Bepaal vooraf of dat voor deze afspraak acceptabel is, en zeg het tegen de arts en tegen de ouder met wie je er bent. Praktijken hebben vaak eigen regels over opnemen, en een live transcript verdient dezelfde vraag als een opname; de handleiding over het opnemen en transcriberen van anderen legt uit wat je zegt.