Praten met familie die een andere taal spreekt

Een gesprek via één scherm

Denk aan een oma die alleen Turks spreekt en de vriendin van haar kleinzoon ontmoet, die alleen Nederlands spreekt. Allebei willen ze het gesprek; geen van beiden heeft de woorden. Zin voor zin in een vertaler typen maakt van de middag een invuloefening. Wat helpt, is iets dat luistert terwijl er gepraat wordt en de andere taal meteen op het scherm zet.

Precies dat doet een vertaalsessie. Staat vertalen aan, dan wordt elke uitgesproken zin — of elke zin die je typt in het vak ‘Vraag AI of plak context…’ — vertaald van de taal bij Van naar de taal bij Naar, en verschijnt als twee tekstballonnen: wat er gezegd is, en de vertaling. De taalkiezer biedt honderden talen, met een zoekveld, dus het hoeft geen gangbare combinatie te zijn. Een automatische tweerichtingsmodus is er niet; antwoorden betekent de twee talen omwisselen, en hoe dat gaat, staat in de stappen hieronder.

Instellen voordat iedereen aan tafel zit

Doe dit vóór het bezoek, niet aan tafel. De knop Vertalen zet vertalen aan; het sjabloon Vertaling kiezen doet dat niet vanzelf.

1. Tik op Vertalen, de knop met de wereldbol. Het venster dat opent, heet Vertaling.
2. Zet ‘Vertaal chat en livesessie’ aan. Het blijft ook bij volgende sessies aan, tot je het uitzet.
3. Zet Van op de taal van je familielid, of laat het op Automatische detectie staan, en zet Naar op je eigen taal.
4. Tik op Starten (op iPad en Mac heet de knop Sessie starten), en houd de app het hele gesprek open met het scherm aan.
5. Ben jij aan de beurt, open dan Vertalen opnieuw en wissel Van en Naar om. Staat Van op Automatische detectie, dan hoef je alleen Naar op hun taal te zetten.
6. Tik op Beëindigen als het gesprek voorbij is.

Waar de telefoon ligt, en hoe groot de letters zijn

Leg de telefoon plat op tafel tussen jullie in, of zet hem in een standaard, met het scherm naar wie als volgende leest. Een iPad is aan de keukentafel makkelijker te delen. Houd hem dicht bij wie praat, niet midden in een rumoerige kamer: de sessie kan alleen vertalen wat de microfoon duidelijk hoort.

Maak de tekst groot genoeg voor wie hem het hardst nodig heeft. In de Instellingen van de app, onder Uiterlijk, gaat Grootte van chatlettertype van Klein via Standaard en Groot naar Extra groot, bovenop de tekstgrootte die op de iPhone zelf is ingesteld. Voor een ouder familielid is Groot of Extra groot vaak het verschil tussen meelezen en turen.

Een livesessie stopt zodra de app naar de achtergrond gaat of het scherm vergrendelt; de app meldt dan ‘App inactief. Realtimesessie gesloten.’ Stel voor een lang bezoek Automatische vergrendeling langer in, in Instellingen op de iPhone onder Beeldscherm en helderheid, en laat de telefoon aan de lader. Ga niet midden in een zin naar Foto's om de trouwfoto's te laten zien — laat ze zien op een ander apparaat, of tik daarna opnieuw op Starten.

Wat je als eerste zegt

Leg in hun taal uit wat de telefoon doet, voordat het gesprek begint. Het makkelijkst is typen: met Van op jouw taal en Naar op die van hen wordt een zin die je in ‘Vraag AI of plak context…’ typt, vertaald zoals een uitgesproken zin. Bijvoorbeeld: ‘Deze telefoon laat mij in het Nederlands zien wat jij zegt, en laat jou in het Turks zien wat ik zeg. Het is een AI, dus zeg het als er iets vreemds staat.’ Draai het scherm dan naar hen toe en laat ze het lezen.

Begin met makkelijke onderwerpen — de reis, het eten, het weer — terwijl jullie allebei aan de pauzes wennen. Korte zinnen, één persoon tegelijk, en even wachten tot de vertaling verschijnt. De eerste paar keer voelt het traag; als iedereen het ritme kent, wordt het omwisselen een gebaar in plaats van een onderbreking.

Zo blijft het een gesprek

Familiegesprekken lopen door elkaar. Mensen maken elkaars zinnen af, een kind onderbreekt, de televisie staat aan. Live vertalen werkt het best met één stem tegelijk, want twee mensen die tegelijk praten, komen eruit als één warrige zin. Spreek een klein teken af — een hand op tafel, een knikje naar het scherm — voor ‘jouw beurt’.

Het werkt het best met twee of drie mensen, niet over een hele verjaardag heen. Laat aan een grote tafel het gesprek in beide talen lopen zoals het toch al gaat, en pak de telefoon erbij voor de momenten die ertoe doen: het verhaal dat iemand goed wil vertellen, de vraag die oma al zo lang wil stellen.

Reken erop dat hij struikelt over dezelfde dingen als een nieuw familielid: bijnamen, plaatsnamen uit het land van herkomst, streektaal en dialect, grapjes die maar in één taal werken. Ziet een vertaling er vreemd uit, zeg het dan nog eens in eenvoudiger woorden. Samen lachen om een verkeerde vertaling hoort erbij.

De telefoon is een brug, geen vervanging voor een paar woorden van elkaars taal. Wil je er wat van leren, dan is de handleiding over een vreemde taal leren spreken een goed begin; een familielid dat je hoort proberen, waardeert dat meestal meer dan welke vertaling ook.

Privégesprekken, bewaard op je apparaat

Familiegesprekken zijn privé. Tijdens een cloudsessie gaat het geluid van je apparaat rechtstreeks naar de Realtime API van OpenAI, die het transcript en de vertaling maakt. De sessie zelf wordt op het apparaat bewaard, zonder cloudsynchronisatie, en de servers van Arte Soft ontvangen nooit het geluid, de transcripten of de vertalingen.

Vertel je familie dat er een AI vertaalt — dat is ook de natuurlijkste uitleg voor de pauzes. Gaat het gesprek zo meteen over iets dat nergens op schrift mag komen, tik dan eerst op Beëindigen. En wil je een zin bewaren die iemand zei, selecteer dan de tekst in de tekstballon en kopieer hem met het gewone systeemmenu; een exportknop is er niet.